Phát triển theo 5 cấp độ của sự Chủ Động (Initiative)

Nếu bạn đã từng đặt câu hỏi về sự chủ động của bạn thân với cuộc sống & công việc của chính mình, bài viết này dành cho bạn!
Bài viết khá dài, chia sẻ một hành trình của tác giả trong 10 năm. Sẵn sàng để khám phá!

Level 1 - Không biết chủ động là gì!

Hồi mới lớn, mình nhận ra bố mẹ, thầy cô chăm sóc, dạy dỗ mình là để mình có thể tự chăm sóc và dạy dỗ bản thân sau này. Họ không có ý làm vậy, để rồi mình ỷ lại vào sự chăm sóc và dạy dỗ của họ. Phải chủ động đứng vững trên đôi chân của mình.

90049974_10216504025369503_564945575615660032_o
Mình là chó đá vì mình không biết rằng mình không phải là chó đá

“Lots of people never use their INITIATIVE because no one told them do.” - Banksy

Con chó đá không thích chiếc khăn trùm đầu này. Chiếc khăn không hợp với gu thời trang của nó. Nó không thích nhưng nó không làm gì được, vì nó là chó đá!

Mình không phải chó đá, mình có thể “làm gì đó”, không đúng, mình có thể “làm rất nhiều thứ”, cũng không đúng, mình có thể “làm mọi thứ”, để đạt được điều mình muốn. Vậy mà, mình đã mất nửa đời người để nhận ra điều đó!

Trong suốt khoảng thời gian từ lúc sinh ra cho đến lúc kết thúc việc đi học - 21 năm - mình là chó đá. Cuộc sống của mình bắt đầu lúc người khác bảo mình làm một điều gì đó!

Bố mẹ bảo mình ăn cái này, mặc cái kia. Mình ăn cái này, mặc cái kia. Bố mẹ sinh ra mình thì họ phải có trách nhiệm bảo mình làm gì để không đói, không bệnh tật. Mình chỉ cần đợi họ bảo mình làm gì và làm theo. Nếu mình không thích những gì họ bảo mình làm, mình sẽ vùng vằng rồi làm theo. Họ khen: ngoan quá!

Thầy cô bảo học cái này, làm bài tập kia. Mình học cái này, làm bài tập kia. Thầy cô làm thầy cô nên họ phải có trách nhiệm dạy mình để mình không thiếu hiểu biết, không ngu dốt. Mình chỉ cần đợi họ bảo mình làm gì và làm theo. Nếu mình không thích những gì họ bào mình làm, mình sẽ vùng vằng rồi làm theo. Họ khen: giỏi quá!

Level 2 - Chủ động với công việc của mình

Hồi đi làm, mình nhận ra “làm được việc” là trách nhiệm của bản thân, để chứng tỏ giá trị bàn tay, khối óc của mình. Khách hàng, đồng nghiệp, sếp không chịu trách nhiệm đó thay cho mình. Mình không chủ động xông pha thì giá trị của mình nằm ở đâu?

89834330_10216504108371578_1905702552880545792_o

Hoàn thành công việc là tuyên bố dõng dạc nhất

Năm 21 tuổi, mình có công việc chính thức đầu tiên trong đời.

Anh sếp giao cho mình code một website. Thật là xúc động, cuối cùng, mình đã có thể cho thế giới biết rằng sự lợi hại của bản thể đầy tài năng này!

3 tuần sau đó, mình miệt mài chuẩn bị để code website được giao. Buổi meeting đầu tiên với anh sếp sau 3 tuần diễn ra trong quán Box Cafe ở đường Thống Nhất, Thủ Đức. Anh sếp hỏi han tình hình công việc, mình cập nhật một cách nhanh chóng “em đang đợi anh gửi các nội dung mà anh muốn hiển thị trên website và danh sách các tính năng mà anh cần”. Anh sếp bảo “ok, em uống hết cafe đi”. Mình trò chuyện vui vẻ, và thưởng thức hết ly cafe sữa. Khi vừa uống xong, vừa đặt ly xuống bàn, anh sếp biến hình, trở thành một phiên bản hoàn toàn khác “Anh bảo em nghe nha Hải, anh giao cho em code website, em đồng ý làm. Kể từ giây phút đó, em là người chịu trách nhiệm để hoàn thành nó. Đó là bản chất của công việc. Anh tin tưởng để giao cho em làm, và anh sẵn sàng để trả công cho em, như vậy là anh đã tròn trách nhiệm ở phía anh. Phần trách nhiệm còn lại là phía em. Website hoàn thành chính là một tuyên bố: rằng anh đã đặt niềm tin đúng chỗ, rằng em đủ năng lực để tạo ra giá trị từ kiến thức và chuyên môn của em. Em bảo chưa có nội dung là sao? Em đã làm gì để có nội dung? Em đợi anh chuẩn bị sẵn và đưa tới cho em?..”

Lần đầu tiên trong đời, cái tôi của mình bị đánh tan tác không còn mảnh giáp. Nhục nhã và tội lỗi. Lần đầu tiên trong đời, sau 21 năm, mình học được rằng. Bản thân mình phải chủ động với công việc mình làm. Từ thời điểm mình nhận bất cứ một công việc nào, hoàn thành nó chính là tuyên bố dõng dạc nhất với thế giới rằng mình xứng đáng được tin tưởng, rằng mình đã sẵn sàng để tạo ra giá trị với bàn tay và khối óc của mình!

Level 3 - Chủ động để người khác thích mình

Hồi bắt đầu có sự tự tôn, mình nhận ra, người khác không tự nhiên yêu quý mình. Mình không làm gì để mình trở nên dễ thương thì đừng trách móc khi người khác ghét.
89845492_10216505234999743_2919965423497641984_o
Nếu tự mình không tìm đủ lý do để người ta thích mình

Từ lúc biết chủ động với công việc của mình, sự nghiệp của mình có vẻ phất lên thấy rõ. Mình luôn là người nhỏ nhất team, nhưng luôn là người xông xáo nhất. Gặp khó khăn này, xử lý, gặp khó khăn kia, xử lý. Tất nhiên, năng lực có hạn nên đôi lúc thay vì mình xử lý việc thì việc xử lý mình, hoặc mình xử lý xong thì việc nó banh chành ra. Nhưng không sao, không ai dám nói mình lười biếng hay không hết mình về công việc cả. Mình luôn được đánh giá là hoàn thành ngoài mong đợi những việc mình được giao. Lương tăng vèo vèo!

Đời không như là mơ, người ta không phải con thơ nhà mình. Trong lúc mình thấy mình quá đúng đắn, thì người ta có vẻ không được đúng đắn. Không đúng đắn thì mình phải “nắn”. Mình nắn người ta với mục đích hoàn toàn thẳng thắn. Vậy mà mình bị người ta cắn! Hận!

Mình xử lý tốt công việc của mình chừng nào, thì mình lại thấy những người làm cùng khó chịu với mình chừng đó. Một số thì thấy khó chịu vì mình chảnh chó, một số thì khó chịu vì thái độ thiếu hợp tác của mình, một số thì thấy khó chịu vì mình coi thường họ… Nhiều người khó chịu vì mình khó chịu! Sự thực là mình khó chịu vì họ khó chịu với mình!

Một hôm, có 3 cuốn sách nọ rớt xuống đầu mình.

Một cuốn đặt cho mình câu hỏi “lý do để người khác thích mình là gì?”. Nếu mình là những người xung quanh mình, mình có thích chính bản thân mình không? Anh IT không thích một bạn developer trẻ luôn tỏ ra là ảnh phải có phận sự trang bị máy móc cho bản. Cô lao công không thích một bản trẻ trạc tuổi con mình kêu cô phải lau cái này cho sạch, dọn cái kia cho gọn. Mấy bạn intern không thích một đàn anh đi trước coi thường mấy bạn ra mặt, và đòi hỏi mấy bạn phải thế này, phải thế kia. Đồng nghiệp không thích một anh chàng luôn tỏ ra cái gì cái gì cũng biết. Mấy anh chị đi trước không thích một đàn em đi sau sẵn sàng đôi co, hơn thua, sẵn sàng thách thức hiểu biết và kinh nghiệm của họ.

Cuốn thứ 2 nhẹ nhàng khuyên bảo mình “Tâm hồn mỗi người như một khu vườn. Một tâm hồn vui vẻ, lạc quan như một khu vườn đầy hoa, đầy nắng, ai thấy cũng thích. Một tâm hồn khó chịu, tiêu cực như một khu vườn cằn cỗi đầy cỏ dại, đầy rác, ai cũng muốn tránh xa. Bản thân mỗi người cần phải là một người thợ làm vườn tốt bụng, kiên nhẫn chăm sóc cho tâm hồn của mình…”

Cuốn thứ 3 hỏi “mình đã làm gì cho người khác chưa?”. Mình pha cà phê cho mình mỗi sáng, mình chưa thử pha cho người ngồi bên cạnh một lần nào. Mình mua đồ ăn cho mình, mình chưa từng nghĩ có thể mua cho đồng nghiệp làm cùng. Mình gặp bác bảo vệ mỗi tối dắt xe về, chưa bao giờ hỏi bác ấy có khoẻ không. Mình chưa từng hỏi bạn nhân viên mới tuần đầu tiên thế nào. Mình chưa từng hỏi sếp sao dạo này anh căng thẳng quá. Mình chưa từng nghĩ nếu mình code tốt hơn thì QC sẽ đỡ vất vả hơn…

Đọc xong 3 cuốn sách, mình tỉnh người hẳn. Ai cũng muốn người khác thích mình, nhưng mấy ai chủ động làm điều gì đó khiến người khác thích mình?

Level 4 - Chủ động trong mọi mối quan hệ

Hồi bắt đầu có các mối quan hệ nghiêm túc: đồng nghiệp, thầy trò, bạn bè, anh em… mình thấy bản thân mỗi người có được các mối quan hệ tốt là nhờ may mắn, nhưng có tạo ra giá trị từ các mối quan hệ đó không, có duy trì được các mối quan hệ đó không là do sự chủ động của mình.

89939808_10216505256560282_2383799788077318144_o
Không phải vì họ nên chủ động với mình, thì mình trở nên thụ động với họ

Năm 2016, mình tham gia
SME Mentoring 1on1
, một chương trình phi lợi nhuận kết nối những bạn doanh nhân trẻ với những anh chị đi trước. Thông qua 12 buổi nói chuyện 1-1, chương trình hy vọng các doanh nhân trẻ (với vai trò mentee) sẽ trưởng thành và xây dựng được mối quan hệ gắn kết với các anh chị đi trước (trong vai trò mentor).

Mục đích mình tham gia được viết rõ trong personal statement gửi cho chương trình. Mình có khát khao trở nên tốt hơn. Mình muốn cùng với những người anh em trong công ty cống hiến nhiều hơn, tạo ra nhiều giá trị hơn cho xã hội. Bọn mình đã đi một chặng đường dài, nhưng cá nhân mình cảm thấy mình chưa đủ giỏi, cảm thấy năng lực hiện có của mình chỉ là năng lực sinh tồn và xoay sở. Quan trọng hơn, mình cảm thấy mình đang phát triển chậm lại, mình so với mình của ngày hôm qua, của một năm trước không khác xa bao nhiêu. Mình hy vọng, thông qua chương trình, mình sẽ trưởng thành hơn, bản lĩnh hơn và sẵn sàng hơn với con đường mình đã chọn.

Sự chủ động giúp mình rất nhiều. Thay vì chỉ đọc thông tin về chương trình trên website, mình hẹn gặp anh
Phan Dinh Tuan Anh
(một người trong Ban Điều Hành) để hỏi thêm. Thay vì đợi tới ngày matching, mình đọc và tìm hiểu về profile của các mentor. Lên danh sách các mentor mà mình thấy ấn tượng. Mình xin lời khuyên từ anh Tuấn Anh về việc matching: tính cách của mình, vấn đề của mình thì nên matching với mentor nào? lúc pitching về bản thân, nên nói những gì? làm sao để gây ấn tượng với mentors?.. Pitching xong, không đợi kết quả matching, mình chủ động email để xin được match với các mentor mà mình muốn.

Mọi thứ suôn sẻ và nhanh gọn. Mình được chọn làm mentee của chương trình SME Mentoring 2016. Được matching với thầy
Trung Ha
, vị mentor già dặn kinh nghiệm nhất chương trình. Mình chuẩn bị tốt cho buổi gặp đầu tiên. Take note đầy đủ và viết bài recap một cách có tâm nhất. Mình đọc hết những cuốn sách mà mentor giới thiệu, tìm hiểu những chủ đề mà mentor có nhắc tới. Buổi 2, buổi 3, buổi 4, buổi 5, buổi 6. Mình trở thành mentee gương mẫu của chương trình.

Chương trình mentoring kéo dài 12 buổi, 12 tháng. Mình đã trải qua 6 buổi một cách đầy chủ động, đầy gương mẫu. Và… đoán xem! Mình vẫn chẳng khá lên chút nào. Mình vẫn là mình của 6 tháng trước!

Mình gặp anh Ted Nuyen
(một người khác trong Ban Điều Hành) để phàn nàn:

  • Về format của buổi gặp: mình hình dung nó phải thoải mái, kiểu: mentee có issue gì đó cần tham vấn mentor, mentee gọi điện cho mentor, rồi chạy tới nhà mentor, rồi trò chuyện một cách tự nhiên, rồi mentee sáng tỏ vấn đề. Hiện tại thì nó formal quá: đặt lịch trước, có chủ đề trước, tới đó thì trao đổi, take note, rồi chốt action, rồi recap…

  • Về mentor: mình thấy mentor nói những chủ đề hàn lâm quá, mình hình dung các chủ đề nó phải kiểu thực chiến, xài ngay được. Công việc hằng ngày của mình thì toàn khó khăn, rắc rối, vậy mà mentoring thì toàn nói những chủ đề xa quá xa.

  • Về tính transparent của chương trình…

Anh Ted nghe mình phàn nàn xong hết, rồi bảo: “theo anh thấy thì em đang không hài lòng với những gì đang diễn ra với vệc mentoring, đúng không? rồi em đã làm gì để thay đổi nó rồi? em có đề nghị mentor thay đổi format của buổi gặp chưa? em có hỏi mentor về việc thay đổi chủ đề chưa? em có thử bắt đầu với chủ đề mà em muốn trao đổi chưa?”. Và… đoán xem! Mình chưa làm bất kể thứ gì mà anh Ted đưa ra cả.

Trong giây phút đó, mình bỗng thấy giật mình. Mình thụ động tới vậy sao?

Có lẽ, mình nghĩ rằng, mentor phải là người chủ động. Mentor giỏi hơn mình, có kinh nghiệm hơn mình cơ mà? Mentor cố vấn của chương trình cơ mà? Rõ ràng mentor là người biết rõ hơn về việc phải làm gì để việc mentoring hiệu quả hơn chứ? Nghe rất thuyết phục, nhưng lại rất vô lý!

12 buổi gặp mentoring này là vì ai? Không phải là vì mình sao? Ai là người hiểu rõ mong đợi của mình về việc mentoring này? Không mình thì là ai? Ai là người phải chịu trách nhiệm về sự tiến bộ của mình? Ai là người phải hành động?

Có lẽ, đây là WTF moment quan trọng nhất mà mình từng trải qua!. “When the student is ready the master will appear”. Trước giờ mình ngầm hiểu, student ready khi student thấy mình cần phải học hỏi, bây giờ thì mình nghĩ, student ready khi student dũng cảm chịu trách nhiệm và chủ động hoàn toàn với việc học hỏi của mình!

Sau 30 phút trò chuyện với anh Ted, mình cảm thấy như gạt được một công tắc quan trọng trong đầu. 6 tháng tiếp theo của chương trình mentoring, mình chủ động kết nối với rất nhiều mentor và mentee của chương trình, chủ động nói chuyện về những chủ đề mình quan tâm, chủ động xem mình có thể làm gì để phát triển mối quan hệ với mentor… Chương trình mentoring đã biến đổi mình, nhưng hoàn toàn không phải như cách mình nghĩ ban đầu!

Level 5 - Chủ động với sứ mệnh của mình

Hồi bắt đầu cảm nhận được ý nghĩa của cuộc đời, mình thấy rằng, mỗi người sinh ra trên đời đều có một sứ mệnh riêng. Sứ mệnh của người này là giải cứu nhân loại, sứ mệnh của người kia là làm ông bố tuyệt vời. Vậy nên, đừng đợi một true calling, đừng đợi tìm thấy một end game, mà hãy chủ động biến những khoảnh khắc mình có thành những khoảnh khắc ý nghĩa!

90851740_10216561282760902_7324156190261248000_o

Mình không biết mình muốn gì trên đời, vậy hỏi ai bây giờ?

Cuối 2017, GEEK Up gần 4 tuổi, mình gần 30 tuổi. Ở một góc độ nào đó, trong công việc, mình đang tiến gần tới mục tiêu mình theo đuổi: có tiền, được tôn trọng, và không phải làm những việc mà mình không thích… Nghe có vẻ tích cực, nhưng cảm giác của mình lúc đó lại khá chán, kiểu chạy tới km 19 ở một chặng đua 21km mà đáng ra mình nên đăng ký 42km.

Ngẫm lại, người ta luôn bận rộn trong đời:

  • Bận rộn làm theo điều mà người ta bảo mình làm

  • Bận rộn chứng tỏ bản thân

  • Bận rộn giành giật sự tôn trọng của người khác

  • Bận rộn làm những điều mình thích

  • Bận rộn tìm kiếm sự tự do

Giả dụ đạt hết tất thảy những thứ trên, rồi thì sao nữa! Chẳng lẽ mục đích tồn tại của một người trên đời chỉ có vậy? Để tự phục vụ, tự thoả mãn chính bản thân mình?

Mình cũng không biết sứ mệnh của mình là gì trong cuộc đợi này, nhưng mình khá tin rằng nó phải là một thứ gì đó vượt ra ngoài bản thân mình.

Thành công của một người được định nghĩa bằng giá trị mà người đó tạo ra cho người khác, không phải là giá trị mà họ nhận được từ người khác. Hạnh phúc của một người được định nghĩa bằng những khoảnh khắc thường ngày có ý nghĩa, không phải là một vài khoảnh khắc loé sáng, thoả mãn nào đó.

Vậy nên, thay vì đợi một true calling hay tìm một end game nào đó, mình phải chủ động tạo ra ý nghĩa của đời mình bằng cách làm tốt nhất những việc mình có thể làm, tạo ra nhiều giá trị nhất và biến tất cả những khoảnh khắc mình trải qua thành những khoảnh khắc có ý nghĩa!

P.S: GEEK Up, đầu 2018 chuyển từ kế hoạch “một team product xịn 30 người” thành “một team product tạo ra nhiều giá trị, mở rộng không giới hạn, miễn là bảo vệ được core values của team”!

Bài viết được chia sẻ từ FB anh Hải Nhân!

4 Likes